Από τα πιο περίφημα όρη της Ελλάδας, ο Ελικώνας υπήρξε το αιώνιο σύμβολο της ποιητικής έμπνευσης και της καλλιτεχνικής-πνευματικής δημιουργίας για ποιητές και καλλιτέχνες στην αρχαιότητα και στα νεότερα χρόνια.
Με υψόμετρο 1.748 μέτρα, απλώνεται κατά μήκος των δυτικών ακτών της Βοιωτίας, ενώ στα ανατολικά καταλήγει στην πεδιάδα της Κωπαΐδας. Έχει συνολικά 16 κορυφές με υψόμετρο άνω των 1.000 μέτρων. Η βλάστηση του Ελικώνα είναι αρκετά πλούσια, κυρίως στην βόρεια πλευρά του όπου καλύπτεται από έλατα. Στις πιο νότιες περιοχές του σε ενδιάμεσο υψόμετρο, συναντώνται δάση βελανιδιάς, ωστόσο η πλευρά του προς τον Κορινθιακό κόλπο έχει πολύ φτωχή βλάστηση.
Από την εποχή του Ησιόδου (7ος αι. π.Χ.), οι περιγραφές αρχαίων και νεότερων περιηγητών αναφέρονται στο ήμερο βουνό με τη διάχυτη αρμονία, έναν χώρο μυθικό, όπου φυτρώνουν δένδρα ήμερα και βότανα με ευεργετικές ιδιότητες. Είναι το βουνό όπου χορεύουν οι Μούσες και επικρατούν οι μειλίχιες δυνάμεις της φύσης, σε αντίθεση με τον Κιθαιρώνα, τον μοχθηρό αδελφό του, που περιγράφεται ως όρος άγριο, που το κατοικούν οι ανδροφόνες μαινάδες του Διονύσου.
Ο Ελικώνας είναι ένα τεράστιο σε έκταση βουνό, που καταλαμβάνει περίπου 800 χλμ. βοιωτικού εδάφους. Στις πλαγιές του υπήρχαν πολλές και ξακουστές αρχαίες πόλεις. Αρχίζοντας από τα νοτιοανατολικά, οι πιο γνωστές παρελικώνιες βοιωτικές πόλεις ήταν οι Θεσπιές και η Λοκρα, η Θίσβη και οι Κορσιές. Στη βορειοανατολική πλευρά του βουνού και προς τη λίμνη Κωπαΐδα, υπήρχε η Ογχηστός, η Αλίαρτος, η Κορώνεια και η Λεβάδεια. Επίνειο της παρελικώνιας περιοχής ήταν το λιμάνι στον όρμο των Σιφών και άλλα μικρότερα στον Κορινθιακό.
Η σπουδαία πόλη των Θεσπιών βρισκόταν στην κοιλάδα του ποταμού Θέσπιου και στον 5ο και 4ο αι. π.Χ. είχε γύρω στους 13.000 κατοίκους και διέθετε δύο Βοιωτάρχες στο Κοινό των Βοιωτών. Η Θίσβη διαθέτει δύο οχυρωμένες ακροπόλεις, το Παλαιόκαστρο και το Νεόκαστρο. Στην περιοχή του Παλαιοκάστρου έχει διαπιστωθεί κατοίκηση της Εποχής του Χαλκού. Δυτικότερα σώζονται ερείπια της παραθαλάσσιας πόλης των Χορσιών ή Κορσιών. Ολόκληρη η παραλία του Κορινθιακού σχηματίζει αλλεπάλληλους φυσικούς όρμους. Όντας αποκομμένη οπτικά και εδαφικά από το εσωτερικό της Βοιωτίας, ήταν ανέκαθεν ανοιχτή στην επικοινωνία με τις απέναντι ακτές της Πελοποννήσου. Η θέα της θάλασσας, από την κορυφή του Ελικώνα, ασκεί και σήμερα την ίδια έλξη όπως στην αρχαιότητα. Στον κόλπο της Αλυκής το φρούριο και το αρχαίο λιμάνι των Σιφών ήταν το επίνειο των Θεσπιών και κατά την παράδοση ο Τίφυς ναυπήγησε την Αργώ. Αλλά και στη Λιβαδόστρα, η Κρεύσις ήταν το πανάρχαιο λιμάνι της Εύτρησης και της Θήβας, με χρήση ιδιαιτέρως στον Μεσαίωνα και στα νεότερα χρόνια.
Από τη Θίσβη δρόμος οδηγεί στην άλλη πλευρά του Ελικώνα. Στη βόρεια και ανατολική πλευρά του οι πλαγιές του βουνού κατεβαίνουν αρμονικά προς την άλλοτε λίμνη Κωπαΐδα. Η βορειότερη παρελικώνια πόλη είναι η αρχαία Λεβάδεια. Στην περιοχή βρισκόταν το περίφημο μαντείο του Τροφωνίου. Στην κοιλάδα, που ανοίγεται προς τον σημερινό Άγιο Γεώργιο και την Κωπαΐδα βρισκόταν η πόλη της Κορώνειας. Η Αλίαρτος βρισκόταν σε απόκρημνη όχθη της Κωπαΐδας, ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο των στενών που οδηγούσαν από τη δυτική στην ανατολική Βοιωτία. Όμως, μετά την αμείλικτη καταστροφή της από τον πραίτωρα Λουκρήτιο, την επαύριο της ήττας του βασιλιά Περσέα, το 171 π.Χ., η πόλη δεν ανοικοδομήθηκε.
Πολύ κοντά στην Αλίαρτο, στις προς το Σφίγγιο υπώρειες του Ελικώνα και με άριστη θέα προς το ιερό βουνό, υπήρχε το άλσος του Ποσειδώνος στην Ογχηστό και το ιερό του θεού, σημείο συνάντησης των αντιπροσώπων του Κοινού των Βοιωτών. Εδώ συνεδρίαζαν οι άρχοντες των Βοιωτών.
Η ταξινόμηση των παρελικώνιων πόλεων σε δύο ομάδες είναι γεωγραφικά και πολιτικά επιβεβλημένη. Οι νότιοι και νοτιοανατολικοί οικισμοί έχουν ταυτόχρονα ως σημείο αναφοράς τους τον Κορινθιακό. Η εδαφική επικράτεια τους απλώνεται ανάμεσα στο βουνό και τη θάλασσα, χωρίς να είναι τελικά παραθαλάσσιοι, λόγω της απόστασης και της ιδιαίτερης διαμόρφωσης του φυσικού ανάγλυφου προς την παραλία. Οι οικισμοί στους βόρειους και βορειοανατολικούς πρόποδές του Ελικώνα είναι ταυτόχρονα και παραλίμνιοι, καθόσον βρίσκονται στη στενή λωρίδα ανάμεσα στο βουνό και τη νοτιοδυτική όχθη της λίμνης Κωπαΐδας.
Η ιστορία των παρελικώνιων πόλεων ταυτίζεται με τις μεγάλες στιγμές της Βοιωτίας, της οποίας ο Ελικώνας ανέκαθεν απετέλεσε τη σπονδυλική στήλη. Αν και η νοτιοδυτική παραλιακή οδός ελάχιστα χρησιμοποιήθηκε καθώς η σύνδεση Κορινθιακού κόλπου και των απαντικρύ ακτών γινόταν κυρίως διά θαλάσσης, στο βουνό υπήρχαν πολλά περάσματα. Η κύρια όμως υποχρεωτική διάβαση περνούσε ανάμεσα στον Ελικώνα και Κωπαΐδα και από εκεί προς τη Χαιρώνεια, από την κοιλάδα του Κηφισσού στη Βόρεια Ελλάδα. Η περιοχή υπήρξε θέατρο μεγάλων μαχών της αρχαιότητας, που φέρουν ονόματα των πλησίον πόλεων (Κορώνειας, Χαιρώνειας, Αλιάρτου). Μάλιστα, στην Πέτρα, κοντά στο αρχαίο Τιλφούσιο, δόθηκε και η τελευταία νικηφόρα μάχη για την ελληνική ανεξαρτησία το 1829.

Πηγή:
Βλαχόπουλος, Ανδρέας Γ. (Επιστ. Επιμέλεια), «Αρχαιολογία. Εύβοια και Στερεά», Εκδοτικός Οίκος «Μέλισσα», Αθήνα, 2008.

Φόρμα Σχολίων

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
11 + 2 =

Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.